ଆଜିକାଲି ଦୁନିଆରେ ‘ଟଙ୍କା ଗଛରେ ଫଳେ ନାହିଁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମେ କହିବୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଚାଷ ଜମିର ମାଟି ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ବିନା ଫସଲରେ ବି ଟଙ୍କା ଦେଇପାରିବ? ହଁ, ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲେ ବି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ। ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଏହାକୁ କୁହାଯାଉଛି କାର୍ବନ୍ ଫାର୍ମିଂ (Carbon Farming
ଆପଣଙ୍କ ଜମି ଏବେ କେବଳ ଧାନ କିମ୍ବା ପରିବା ଅମଳ କରିବାର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ‘ଡିଜିଟାଲ୍ ସମ୍ପତ୍ତି’ (Digital Asset) ରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଆଜିର ଏହି ବିଶେଷ ବ୍ଲଗ୍ରେ ଆମେ ଜାଣିବା କାର୍ବନ୍ ଫାର୍ମିଂ କ’ଣ ଏବଂ କେମିତି ଜଣେ ସାଧାରଣ ଚାଷୀ Carbon Credit ବିକ୍ରି କରି ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିପାରିବେ।
କାର୍ବନ୍ ଫାର୍ମିଂ କ’ଣ? (What is Carbon Farming?)
ସହଜ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ବଢୁଥିବା ପ୍ରଦୂଷଣ ବା କାର୍ବନ-ଡାଇ-ଅକ୍ସାଇଡ୍ (CO2) କୁ ଗଛ ଏବଂ ମାଟି ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଷି ନେଇ ଜମିରେ ସଞ୍ଚିତ କରି ରଖିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କାର୍ବନ୍ ଫାର୍ମିଂ କୁହାଯାଏ।
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଚାଷୀ ଏପରି ଉପାୟରେ ଚାଷ କରନ୍ତି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମାଟିରୁ କାର୍ବନ ବାହାରକୁ ନଯାଇ ମାଟି ଭିତରେ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ସେହି ସଞ୍ଚିତ କାର୍ବନ ବଦଳରେ କିଛି ପଏଣ୍ଟ ମିଳିଥାଏ। ଏହି ପଏଣ୍ଟକୁ ହିଁ ‘କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍’ କୁହାଯାଏ।
କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ କିଭଳି କାମ କରେ?
- ୧ କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ = ୧ ଟନ୍ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ (ଯାହାକୁ ଆପଣ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ହ୍ରାସ କରିଛନ୍ତି)।
- ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀମାନେ (ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଦୂଷଣ କରନ୍ତି) ନିଜର ପ୍ରଦୂଷଣ ସୀମାକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା ପାଇଁ ଚାଷୀଙ୍କଠାରୁ ଏହି କ୍ରେଡିଟ୍ କିଣନ୍ତି।
- ଏହି କ୍ରେଡିଟ୍ ବିକ୍ରି କରି ଚାଷୀ ସିଧାସଳଖ ନିଜ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାକୁ ଟଙ୍କା ପାଇଥାନ୍ତି।
କାହିଁକି ଆପଣଙ୍କ ମାଟି ଏକ ‘ଡିଜିଟାଲ୍ ସମ୍ପତ୍ତି’?
ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପତ୍ତି କହିଲେ କେବଳ ସୁନା, ଘର କିମ୍ବା ଜମିକୁ ବୁଝାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଜମିର ‘Carbon Sequestration Capacity’ (କାର୍ବନ ସଞ୍ଚୟ କରିବାର କ୍ଷମତା) ଏକ ଡିଜିଟାଲ୍ ଆସେଟ୍। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି:
- ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଚାହିଦା: ସାରା ବିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀ ଯଥା Google, Microsoft, ଏବଂ Tata ନିଜକୁ ‘Net Zero’ କରିବା ପାଇଁ କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
- ଅନ୍ଲାଇନ୍ ଟ୍ରେଡିଂ: କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍କୁ ଆପଣ ଶେୟାର ବଜାର ଭଳି ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ବିକ୍ରି କରିପାରିବେ।
- ସ୍ଥାୟୀ ରୋଜଗାର: ଫସଲ ଖରାପ ହେଲେ ବି ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ମାଟିର ଗୁଣବତ୍ତା ଭଲ ଅଛି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ ଟଙ୍କା ମିଳିବାରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହେବନାହିଁ।
କାର୍ବନ୍ ଫାର୍ମିଂ କିପରି କରିବେ? (Step-by-Step Guide)
କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ ପାଇବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚାଷ କରିବାର ପାରମ୍ପରିକ ଶୈଳୀରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାକୁ ହେବ। ଏଠାରେ କିଛି ମୁଖ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ ଦିଆଗଲା:
୧. ଶୂନ୍ୟ ବା ସ୍ୱଳ୍ପ ଚାଷ (No-Till Farming)
ଜମିକୁ ବାରମ୍ବାର ହଳ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଭିତରେ ଥିବା କାର୍ବନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଚାଲିଯାଏ। ତେଣୁ ଜମିକୁ କମ୍ ହଳ କରି ସିଧାସଳଖ ମଞ୍ଜି ବୁଣିବା (Direct Seeding) ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।
୨. ଆଚ୍ଛାଦନ ଫସଲ (Cover Cropping)
ମୁଖ୍ୟ ଫସଲ ଅମଳ ପରେ ଜମିକୁ ପଡ଼ିଆ ନଛାଡ଼ି ସେଥିରେ ଧୈଞ୍ଚା, ବରଗୁଡ଼ି କିମ୍ବା ଘାସ ଜାତୀୟ ଫସଲ ଲଗାନ୍ତୁ। ଏହା ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବଢାଇବା ସହ ଅଧିକ କାର୍ବନ ସଞ୍ଚୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
୩. କୃଷି ବନୀକରଣ (Agroforestry)
ନିଜ ଚାଷ ଜମିର ହୁଡ଼ାରେ କିମ୍ବା ଚାରିପାଖରେ ଗଛ ଲଗାନ୍ତୁ। ଗଛଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଶୀଘ୍ର କାର୍ବନ ଶୋଷିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଅଧିକ କ୍ରେଡିଟ୍ ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।
୪. ସୈନ୍ଧବ ସାରର ବ୍ୟବହାର (Organic Manure)
ରାସାୟନିକ ସାର ବଦଳରେ ଗୋବର ଖତ, କମ୍ପୋଷ୍ଟ ଏବଂ ଜୈବିକ ସାର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଏହା ମାଟିର ‘Organic Carbon’ ସ୍ତରକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ।
Carbon Credit ରୁ ଟଙ୍କା କିପରି ରୋଜଗାର କରିବେ? (The Earning Process)
କେବଳ ଚାଷ କଲେ ଟଙ୍କା ମିଳିବ ନାହିଁ, ଏଥିପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ଗତି କରିବାକୁ ହେବ:
| କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା | ପଦକ୍ଷେପ | ବିବରଣୀ |
| ୧ | ପଞ୍ଜିକରଣ (Registration) | କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଚଳାଉଥିବା ସଂସ୍ଥା (ଯଥା: Boomitra, Indigo Ag) ସହ ନିଜକୁ ପଞ୍ଜିକୃତ କରନ୍ତୁ। |
| ୨ | ମାଟି ପରୀକ୍ଷା (Baseline Study) | ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଆସି ଆପଣଙ୍କ ମାଟିରେ ବର୍ତ୍ତମାନ କେତେ କାର୍ବନ ଅଛି ତାହା ମାପିବେ। |
| ୩ | ପ୍ରଣାଳୀ ପ୍ରୟୋଗ | ଉପରୋକ୍ତ କାର୍ବନ ଫାର୍ମିଂ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଜମିରେ ୧-୨ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଲାଗୁ କରନ୍ତୁ। |
| ୪ | ସତ୍ୟାପନ (Verification) | ସାଟେଲାଇଟ୍ ଇମେଜିଙ୍ଗ୍ କିମ୍ବା ଫିଲ୍ଡ ଭିଜିଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଆପଣଙ୍କ ଜମିରେ କେତେ କାର୍ବନ ବଢିଛି ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରାଯିବ। |
| ୫ | କ୍ରେଡିଟ୍ ପ୍ରଦାନ | ଯାଞ୍ଚ ପରେ ଆପଣଙ୍କ ନାମରେ ‘Carbon Credits’ ଇସୁ କରାଯିବ। |
| ୬ | ବିକ୍ରୟ ଏବଂ ରୋଜଗାର | ସେହି କ୍ରେଡିଟ୍କୁ ଆପଣ କମ୍ପାନୀ ବା ଏଜେନ୍ସିକୁ ବିକ୍ରି କରି ଟଙ୍କା ପାଇବେ। |
କାର୍ବନ୍ ଫାର୍ମିଂର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫାଇଦା
କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ ଟଙ୍କା ବ୍ୟତୀତ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଆହୁରି ଅନେକ ଫାଇଦା ମିଳିଥାଏ:
- ମାଟିର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଉନ୍ନତି: ଜୈବିକ ଅଂଶ ବଢିବା ଯୋଗୁଁ ମାଟି ଅଧିକ ଉର୍ବର ହୁଏ।
- କମ୍ ଜଳସେଚନ: କାର୍ବନ ଯୁକ୍ତ ମାଟି ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଧାରଣ କରି ରଖିପାରେ।
- ଅଧିକ ଅମଳ: ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ଭିତ୍ତିରେ ଫସଲର ଅମଳ ଏବଂ ଗୁଣବତ୍ତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
- ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା: ଆପଣ ଜଣେ ‘ପରିବେଶ ଯୋଦ୍ଧା’ ଭାବେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢେଇରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଶାର ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ
ଓଡ଼ିଶାରେ ଅଧିକାଂଶ ଚାଷୀ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଚାଷ କରନ୍ତି। ଯଦି ଓଡ଼ିଶାର ଚାଷୀମାନେ ସଂଘଠିତ ହୋଇ (FPO ମାଧ୍ୟମରେ) କାର୍ବନ୍ ଫାର୍ମିଂ ଆପଣାନ୍ତି, ତେବେ ରାଜ୍ୟର କୃଷି ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିପାରିବ। ବିଶେଷ କରି ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ କୃଷି ବନୀକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଚୁର କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରିବ।
ସତର୍କତା ଏବଂ ଆହ୍ୱାନ
କାର୍ବନ ଫାର୍ମିଂ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କିଛି କଥା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଜରୁରୀ:
- ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରକ୍ରିୟା: କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ ମିଳିବା ପାଇଁ ୧ ରୁ ୩ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିପାରେ। ତେଣୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।
- ସଠିକ୍ ସଂସ୍ଥା ଚୟନ: ପଞ୍ଜିକରଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେହି କମ୍ପାନୀର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ।
- ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍: ଆପଣଙ୍କ ଜମିର କାଗଜପତ୍ର ସଠିକ୍ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ନିଷ୍କର୍ଷ (Conclusion)
କାର୍ବନ୍ ଫାର୍ମିଂ ହେଉଛି ଭବିଷ୍ୟତର କୃଷି। ଏହା କେବଳ ପୃଥିବୀକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ସମୃଦ୍ଧ କରିବାର ଏକ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ। ଯଦି ଆପଣ ନିଜ ମାଟିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଯତ୍ନ ନେବେ, ତେବେ ସେହି ମାଟି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁନା ଖଣି ବା ‘ଡିଜିଟାଲ୍ ସମ୍ପତ୍ତି’ ସଦୃଶ କାମ କରିବ।
ଆଜି ହିଁ ନିଜ ସ୍ଥାନୀୟ କୃଷି ଅଧିକାରୀ କିମ୍ବା କାର୍ବନ ଫାର୍ମିଂ ଏଜେନ୍ସି ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜର ଚାଷ ଜମିକୁ ଏକ ରୋଜଗାରକ୍ଷମ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ପରିଣତ କରନ୍ତୁ।
FAQ – ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
୧. କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ କେଉଁଠାରେ ବିକ୍ରି ହୁଏ?
ଉ: ଏହା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାର୍ବନ ମାର୍କେଟ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ୍ରେ ବିକ୍ରି ହୁଏ। ଆପଣଙ୍କ ପଞ୍ଜିକୃତ ସଂସ୍ଥା ଏଥିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।
୨. ଜଣେ ଚାଷୀ ହାରାହାରି କେତେ ଟଙ୍କା କମାଇପାରିବେ?
ଉ: ଏହା ଜମିର କାର୍ବନ ଶୋଷିବା କ୍ଷମତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ହେକ୍ଟର ପିଛା ବାର୍ଷିକ ୧୦,୦୦୦ ରୁ ୩୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିରିକ୍ତ ରୋଜଗାର ହୋଇପାରେ।
୩. କ୍ଷୁଦ୍ର ଚାଷୀମାନେ କାର୍ବନ ଫାର୍ମିଂ କରିପାରିବେ କି?
ଉ: ହଁ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଚାଷୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ (FPO) ଗଠନ କରି ଏହାର ଲାଭ ଉଠାଇ ପାରିବେ।